चेतन जैसी
नेकपा एमाले नेपालको राजनीतिक इतिहासमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको पार्टी हो। यसको आफ्नै विचार, संगठन र लामो राजनीतिक संघर्षको विरासत छ। तर समय परिवर्तनशील छ। समाजका आवश्यकता, जनताको अपेक्षा र राजनीतिक कार्यशैली पनि परिवर्तन भइरहेका छन्। त्यसैले आजको एमालेले हिजोको अनुभवबाट सिक्दै नयाँ पुस्ताको अपेक्षा र बदलिँदो परिस्थितिअनुसार आफूलाई अझ व्यवस्थित, जनमुखी र गतिशील बनाउन आवश्यक छ।
एमाले निर्माणका निम्ति अब केही महत्वपूर्ण विषयलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ भन्ने मेरो धारणा छ।
पहिलो, नेताभन्दा कार्यकर्ता र जनतालाई केन्द्रमा राख्नुपर्छ। पार्टीको वास्तविक शक्ति नेता होइन, संगठनको आधार तहमा रहेका कार्यकर्ता र आम जनता हुन्। त्यसैले नेतृत्व गाउँ–टोलसम्म पुग्नुपर्छ। जनताका गुनासा सुन्ने, उनीहरूका समस्या बुझ्ने र समाधानका लागि पहल गर्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ। जनतासँगको सम्बन्ध चुनावको समयमा मात्र होइन, निरन्तर हुनुपर्छ।
दोस्रो, आत्मसमीक्षाको संस्कार विकास गर्नुपर्छ। राजनीतिक संगठनमा कमजोरी हुनु अस्वाभाविक होइन, तर कमजोरी स्वीकार गर्न नसक्नु ठूलो समस्या हो। हामीले आफूले गरेका गल्ती र कमजोरीबारे खुलेर समीक्षा गर्न सक्नुपर्छ। आलोचनालाई विरोधका रूपमा होइन, सुधारको अवसरका रूपमा लिनुपर्छ। गल्ती स्वीकार गर्ने र सच्याउने संस्कारले पार्टीलाई कमजोर होइन, अझ बलियो बनाउँछ।
तेस्रो, युवालाई जिम्मेवारी दिनुपर्छ। युवालाई केवल सभा, जुलुस र भीड व्यवस्थापनका लागि प्रयोग गर्ने होइन, पार्टीको नीति निर्माण, निर्णय प्रक्रिया र नेतृत्वमा समेत हिस्सेदार बनाउनुपर्छ। युवा पुस्तासँग नयाँ सोच, प्रविधिको ज्ञान र बदलिँदो समाजलाई बुझ्ने क्षमता छ। त्यसलाई पार्टी निर्माणमा प्रयोग गर्न सकियो भने एमाले थप ऊर्जाशील र समयसापेक्ष बन्न सक्छ।
चौथो, गुटभन्दा संगठन बलियो हुनुपर्छ। व्यक्तिप्रतिको निष्ठाभन्दा पार्टीको विधि, नीति र विचारप्रतिको निष्ठा महत्वपूर्ण हुनुपर्छ। कुनै व्यक्तिको वरिपरि संगठन निर्माण गर्ने प्रवृत्तिभन्दा संस्थागत प्रणाली र विधिमा आधारित संगठन निर्माण गर्नुपर्छ। पार्टीभित्र मतभिन्नता हुनु स्वाभाविक हो, तर मतभिन्नतालाई गुटबन्दीको आधार बनाउनु हुँदैन।
पाँचौँ, सामाजिक सञ्जालमा बहसभन्दा कामको प्रचार गर्नुपर्छ। आजको समयमा सामाजिक सञ्जाल राजनीतिक अभिव्यक्तिको महत्वपूर्ण माध्यम बनेको छ। तर सामाजिक सञ्जालमा हुने आरोप–प्रत्यारोप र अनावश्यक बहसभन्दा जनताका वास्तविक समस्या समाधान गरेका उदाहरण सार्वजनिक गर्नु बढी प्रभावकारी हुन्छ। हामीले ‘के भन्यौँ’ भन्दा ‘के गर्यौँ’ भन्ने कुरा जनताले देख्ने अवस्था सिर्जना गर्नुपर्छ।
छैटौँ, विपक्षीलाई गाली गर्नुभन्दा आफ्ना योजना स्पष्ट पार्नुपर्छ। राजनीतिक प्रतिस्पर्धामा आलोचना स्वाभाविक हो। तर जनताले विपक्षीको आलोचनाभन्दा आफ्ना लागि के योजना छ भन्ने जान्न चाहन्छन्। शिक्षा, रोजगारी, कृषि, स्वास्थ्य, सुशासन र विकासका विषयमा एमालेसँग के ठोस योजना छ भन्ने कुरा जनतामाझ स्पष्ट रूपमा लैजानुपर्छ। राजनीतिक बहसलाई आरोप–प्रत्यारोपबाट नीतिगत बहसतर्फ लैजान आवश्यक छ।
सातौँ, कार्यकर्ताको सम्मान र संरक्षण गर्नुपर्छ। पार्टी निर्माणमा योगदान दिएका कार्यकर्ताको भूमिका बिर्सनु हुँदैन। कठिन परिस्थितिमा पार्टीको झन्डा बोकेर हिँडेका, संगठन निर्माणमा समय र श्रम दिएका कार्यकर्ताको सम्मान हुनुपर्छ। कार्यकर्ता आवश्यक पर्दा सम्झिने र जिम्मेवारी सकिएपछि बिर्सने प्रवृत्तिले संगठन बलियो हुँदैन। कार्यकर्तालाई पार्टी आफ्नो हो भन्ने अनुभूति दिलाउन सक्नुपर्छ।
आठौँ, नीति र संगठन दुवैमा सुधार आवश्यक छ। बलियो पार्टीका लागि स्पष्ट विचार मात्र पर्याप्त हुँदैन, त्यसलाई कार्यान्वयन गर्ने व्यवस्थित संगठन पनि आवश्यक हुन्छ। एमालेका आफ्नै दस्तावेजहरूले समेत वैचारिक स्पष्टता, व्यवस्थित संगठन र अनुशासनलाई पार्टी सुदृढीकरणसँग जोड्दै आएका छन्। त्यसैले नीति र संगठनबीच प्रभावकारी समन्वय कायम गर्दै समयअनुसार आवश्यक सुधार गर्दै जानुपर्छ।
अन्ततः एमालेको भविष्य केवल नेतृत्वको इच्छाले होइन, संगठनको सामूहिक शक्ति र जनतासँगको सम्बन्धले निर्धारण गर्छ। अब हामीले आफूलाई प्रश्न गर्नुपर्ने समय आएको छ। जनताले हामीबाट के अपेक्षा गरेका छन्? कार्यकर्ताले पार्टीबाट कस्तो व्यवहार खोजिरहेका छन्? युवाले नेतृत्वमा आफ्नो स्थान कहाँ देखिरहेका छन्?
यी प्रश्नको इमानदार जवाफ खोज्दै अघि बढ्न सकियो भने एमाले अझ बलियो, व्यवस्थित र जनमुखी पार्टीका रूपमा स्थापित हुन सक्छ। त्यसका लागि नेतृत्वदेखि कार्यकर्तासम्म सबैले आफ्नो भूमिकालाई नयाँ ढंगले बुझ्न आवश्यक छ। ‘व्यक्ति होइन, संगठन; गुट होइन, विधि; भाषण होइन, काम; र पद होइन, जनताको विश्वास अबको एमाले निर्माणको आधार यही हुनुपर्छ।’
लेखक जैसी एमालेका युवा नेता हुन्।
